“Απαγορεύεται η είσοδος”: Μια περιεκτική περιήγηση στη σκιά του Αγίου Όρους

“Απαγορεύεται η είσοδος.” Αυτή η προειδοποίηση προς τις γυναίκες, πάνω από μια τεράστια πινακίδα στάσης, δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας. Από εδώ ξεκινά “ένα υπέροχο μέρος”, λέει ο οδηγός και αρχαιολόγος μας, Τάσος Παπαδόπουλος, ο οποίος μας δείχνει το συρματόπλεγμα που απλώνεται μέχρι τη θάλασσα και χωρίζει το Άγιο Όρος, ένα αυτόνομη πολιτεία των ιστορικών μοναστηριώναπό τον υπόλοιπο κόσμο.

Βρισκόμαστε στη χερσόνησο του Άθω, γνωστή ως το τρίτο δάχτυλο του Χαλκιδικής, μόλις δύο ώρες από τη Θεσσαλονίκη. Οδηγούμενος από Περιπατήσεις Θεσσαλονίκης, η αποστολή μας ξεκινά με αυτόν τον απροσδόκητο «περιορισμό». Ξεκινάμε μια συναρπαστική διαδρομή που ακολουθεί τη μακρά ιστορία του μοναστηριακού κράτους, αγγίζει την αρχαία Ελλάδα και αποκαλύπτει μια ελάχιστα γνωστή ιστορία του Β ‘Παγκοσμίου Πολέμου.

Μια περιεκτική περιήγηση στη σκιά του Αγίου Όρους

Η «αδιαμφισβήτητη» απαγόρευση

Απέναντι από τα σύνορα, μπορούμε να δούμε πέτρινα κτίρια που μοιάζουν σαν να ανήκουν σε άλλη εποχή. Αυτό είναι Άγιο Όρος, ή «Το Άγιο Όρος» όπως είναι γνωστό στα ελληνικά. Η ιστορία αυτής της αυτόνομης οντότητας, με την 20 μοναστήρια και 2.000 μοναχοί, ξεκίνησε πριν από 11 αιώνες, όταν ήρθαν στην περιοχή οι πρώτοι ερημίτες μοναχοί. Σε μια περγαμηνή από δέρμα κατσίκας 3 μέτρων που χρονολογείται από 963 μ.Χ είναι χαραγμένο το πρώτο καταστατικό που αναγνωρίζει τα δικαιώματα αυτών των αγίων ανδρών.

Το καθεστώς του Αγίου Όρους δεν αμφισβητήθηκε από κανέναν έκτοτε. Όλοι και οποιοσδήποτε κατείχε την εξουσία έχει σεβαστεί το Αθωνικό Κράτος: από τους Οθωμανούς σουλτάνους και το σύγχρονο ελληνικό κράτος, μέχρι και τη ναζιστική Γερμανία. Κανείς δεν τόλμησε να επιτεθεί σε αυτό το μέρος. Η απαγόρευση εισόδου για τις γυναίκες προσκυνητές (και τα θηλυκά ζώα) καθιερώθηκε τον 11ο αιώνα. Οι άνδρες, ωστόσο, μπορούν να επισκεφθούν τα μοναστήρια εδώ ανεξάρτητα από το θρήσκευμά τους. «Είναι απίστευτο να επιτρέπεται η είσοδος σε άνδρες διαφορετικών θρησκειών, αλλά όχι σε γυναίκες!» παραπονιέται ένας συμμετέχων στην περιοδεία. Κάποιοι υποστηρίζουν τον σεβασμό των κανόνων ενός ιστορικού, θρησκευτικού ορόσημου, ενώ άλλοι μιλούν για μια σεξιστική, αναχρονιστική φιλοσοφία που αντίκειται στα δικαιώματα των γυναικών.

1656461843 958 Μια περιεκτική περιήγηση στη σκιά του Αγίου Όρους

Η απαγόρευση έχει παραβιαστεί σε αρκετές περιπτώσεις. Ο οδηγός μας περιγράφει μια περίπτωση το 1821, μετά την αποτυχία της Ελληνικής Επανάστασης στη Χαλκιδική, όταν γυναίκες και παιδιά αναζήτησαν καταφύγιο στα μοναστήρια για να σωθούν από βέβαιη σφαγή.

Ωστόσο, δεν ήταν αυτός ο λόγος Αλίκη Διπλαράκου ήρθε εδώ το 1930. Βγάζοντας ένα iPad, ο οδηγός μας μας δείχνει μια ασπρόμαυρη εικόνα μιας ομορφιάς. Η Διπλαράκου, κόρη ευκατάστατης οικογένειας και νικήτρια καλλιστείων Μις Ευρώπη, έκανε διακοπές με γιοτ, κάνοντας πλεύση στη θάλασσα στην Ιερισσό. Όταν άκουσε για την απαγόρευση, αποφάσισε να την παραβεί: δανείστηκε ρούχα από έναν ναύτη και μπήκε στο Άγιο Όρος μεταμφιεσμένη σε άντρα. Στη συνέχεια επιδίωξε να γίνει πρωτοσέλιδο ειδησεογραφία, καμαρώνοντας για το επίτευγμά της.

Ο Παπαδόπουλος μας μίλησε για τον αστικό μύθο που βγήκε στην επιφάνεια, υποστηρίζοντας ότι η νεαρή αρρώστησε βαριά αμέσως μετά. Λένε ότι αυτό την ώθησε να γράψει μια δημόσια συγγνώμη, παρακαλώντας τους γέροντες μοναχούς για συγχώρεση. Η χάρη ήρθε και η Διπλαράκου πέθανε πολύ αργότερα, το 2002, σε ηλικία 90 ετών.

1656461843 217 Μια περιεκτική περιήγηση στη σκιά του Αγίου Όρους

Ένα αθωνικό μοναστήρι για όλους

Αφήνοντας πίσω μας τα σύνορα της αθωνικής πολιτείας, περπατάμε στον χωματόδρομο κάτω από τη σκιά των πλατάνων και μέσα σε λίγα λεπτά συναντάμε τα απομεινάρια του Μονή Ζυγού, αθωνική κοινότητα που χρονολογείται από τον 10ο αιώνα. «Είναι το μοναδικό μοναστήρι που κάποτε ανήκε στο Άγιο Όρος και το οποίο επιτρέπεται να επισκέπτονται οι γυναίκες», μας ενημερώνει ο ξεναγός μας. Το Ζυγού δεν έζησε πάνω από 250 χρόνια. Η γειτνίασή του με τη θάλασσα το έκανε ευάλωτο σε πειρατικές επιθέσεις. Ακούγοντας τη ζωντανή αφήγηση του Παπαδόπουλου και περπατώντας στα ερείπια, είναι εύκολο να φανταστεί κανείς την καθημερινότητα του μοναχού: το ψήσιμο του ψωμιού στους φούρνους, τα γεύματα που μοιράζονταν στην τραπεζαρία, το κρασί που έφτιαχναν και τους ύμνους που τραγουδούσαν κατά τη λειτουργία.

1656461843 194 Μια περιεκτική περιήγηση στη σκιά του Αγίου Όρους
1656461844 905 Μια περιεκτική περιήγηση στη σκιά του Αγίου Όρους

Ο πύργος της αγάπης

Οι προσκυνητές που ταξιδεύουν στο Άγιο Όρος ξεκινούν με το καραβάκι από το λιμάνι της Ουρανούπολης, το τουριστικό και διοικητικό κέντρο της περιοχής. Ακολουθώντας τον παραλιακό δρόμο που συνδέει τη Μονή Ζυγού και το λιμάνι αυτό, εντοπίζουμε α πετρόκτιστος βυζαντινός πύργος πριν από εμάς.

Ακριβώς πριν από έναν αιώνα, σε αυτό ακριβώς το σημείο, Σίδνεϊ και Τζόις Λοκ (από τη Σκωτία και την Αυστραλία, αντίστοιχα) έφθασαν από την Πολωνία για να βοηθήσουν τους πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία που είχαν διαφύγει από διώξεις κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Το ζευγάρι έδωσε στα ερείπια του πύργου μια νέα πνοή και τον έκανε το εφαλτήριο της εκπληκτικής τους ζωή, που εστίαζε στην αγάπη και την υπηρεσία. Στον πύργο, η Joice δημιούργησε μια μικρή βιομηχανία εμπορίου και χειροτεχνίας, διδάσκοντας νεαρά κορίτσια πρόσφυγες να δουλεύουν στον αργαλειό και να φτιάχνουν χειροποίητα χαλιά. Τα χαλιά που δημιούργησαν ήταν τόσο περίτεχνα, κέρδισαν πολλά βραβεία και βοήθησαν τις γυναίκες να αποκτήσουν το πρώτο τους εισόδημα. Οι Λοκ δεν σταμάτησαν όμως εκεί. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, θέτοντας σε κίνδυνο την ίδια τους τη ζωή, συμμετείχαν σε α αποστολή διάσωσης για να εξοικονομήσετε περισσότερα από 1000 γυναίκες και παιδιά Εβραίων από τους Ναζί.

Παίρνουμε μια γεύση από την περιπετειώδη ζωή τους καθώς ανεβαίνουμε στον πύργο και κοιτάμε τα δωμάτια. Οι φωτογραφίες του ζευγαριού αφθονούν, αλλά ένα αντικείμενο με εντυπωσιάζει περισσότερο: η παλιά γραφομηχανή Remington σε ένα ξύλινο τραπέζι με θέα στη θάλασσα, πάνω στο οποίο οι δύο ανθρωπιστές έγραψαν τα απομνημονεύματά τους.

1656461844 375 Μια περιεκτική περιήγηση στη σκιά του Αγίου Όρους

Ένας ιερός τόπος

Καταλήγουμε να πιούμε έναν κρύο καφέ στην Ουρανούπολη, μπροστά στην παραλία, πριν ξεκινήσουμε για την επιστροφή μας. Τελευταίος μας σταθμός ο λόφος, καλυμμένος με ελιές, δίπλα στα ερείπια της αρχαίας πόλης της Άκανθου. Η θάλασσα απλώνεται μπροστά μας. Ο Παπαδόπουλος μας λέει ότι από εδώ απέπλευσαν οι τριήρεις του Ξέρξη τον 5ο αιώνα π.Χ. πλοία του γερμανικού ναυτικού το έκαναν, επίσης, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, και δέχθηκαν επίθεση από Έλληνες αντιστασιακούς μαχητές κρυμμένους σε κοντινούς όρμους. Με τα αρχαία ερείπια πίσω μας και απέναντι στο απέραντο γαλάζιο, ο αρχαιολόγος μας αφήνει να σταθούμε κάτω από τις ελιές και να αναλογιστούμε την απεριόριστη ιστορία αυτής της γης και πόσους ανθρώπους ενέπνευσε και παρακίνησε. Ίσως αυτό να σκεφτόταν και ο εργάτης που ζωγράφισε την ταμπέλα πάνω από το ξύλινο κιόσκι όπου ξεκουραζόμασταν. Η πινακίδα γράφει: «Εδώ, όπου ήρθατε να θαυμάσετε αυτό το μεγαλείο, είναι ένας ιερός τόπος».

Σχολιάστε